'Schaamte als de angst om niet verbonden te zijn' Brené Brown

Soms duurt het even voordat je begrijpt waar sommige woorden over gaan. Schaamte is voor mij zo'n woord. Heel lang heb ik gedacht dat ik niet iemand ben die zich snel schaamt. Ik durf veel, ben op velerlei gebied niet bang wat iemand van me zal zeggen. Maar dan kom je langzaam maar zeker terecht in processen van rouw en verlies en begin je wat laagjes dieper te zakken. Lees je wat boeken, o.a. die van Brené Brown en Peter Levine. Voel je je bij tijden vreselijk en heb je eigenlijk geen idee hoe nu verder.

Nou, zoiets. Daar ben ik ongeveer. Hoe werkt rouw?? Weet ik veel, geen idee. Het is ook niet iets wat je kunt DOEN. Vorige week was ik bij een bijeenkomst met Manu Keirse en die zegt dat je rouw niet verwerkt, je overleeft het en leert te leven met het verlies. Dat was wel weer geruststellend.
Johannes B Schmidt heeft mij veel geleerd en o.a. in dit verband zijn er een aantal dingen die boven komen drijven: 'Let the body do the work' en 'Don't get in the way'. Ga niet met al je gedachten het lichaamswerk verstoren. En misschien wel het belangrijkste: 'Where is health?', dus richt op de plekken waar je gezond bent, waar het goed gaat. En dat is een hele kluif als je lichaam de bron is van allerlei opgeslagen onrust en angst. Maar tóch. En elke keer weer opnieuw.

Schaamte dus. Ik realiseer me dat ik bij de rouwarbeid (woord van Manu Keirse) niet uitga van mezelf maar dat ik eigenlijk alleen maar, gericht op mijn innercircle, probeer om niet te overdrijven, geen slachtoffersrol te nemen, geen aansteller te worden. En dat manlief en kinderen er vooral maar niet genoeg van krijgen, van mijn verdriet en verlies. Blij en vrolijk moet ik zijn, behulpzaam. Geïnteresseerd, belangstellend en steunend, stimulerend. Enzovoorts. Attent, ik kan er nog van alles bij bedenken.

Totdat mijn lijf ingrijpt. Pijn brengt je in het hier en nu. En zo kom ik terecht op de zin van Brené Brown: schaamte is de angst om niet verbonden te zijn. Tsja, en die begrijp ik heel goed. Ooit was er een overweldigend en beangstigend gevoel, traumatisch zo je wil, het gevoel van 'uit contact zijn met mijn moeder'. Op veel te jonge leeftijd. Het leven is voor mijn moeder niet altijd makkelijk geweest wat voor haar betekende dat ze er niet altijd kon zijn.

Als kind, vooral jong kind, ben je afhankelijk van je moeder, zij houdt je in leven. Het is een kwestie van leven en dood. Vaak heb ik dat in mijn volwassen leven ook zo gevoeld. Ik móet ervoor zorgen dat er contact bewerkstelligd wordt vanuit de volstrekt irreële gedachte dat er anders doden zullen vallen. Jung zou zeggen dat dit mijn schaduw was die aan het roer stond. En therapeuten hebben het dan over de bevroren behoefte die is ontstaan, die behoefte aan contact.

En als ik het dus zo benader dan schaam ik me vaak en veel kapot. Want vooral nu ik me heel kwetsbaar voel, wat nog iets anders is dan me kwetsbaar laten zien, ben ik het allerbangst om uit verbinding te raken. Stel dat ik mijn kwetsbaarheden, grenzeloze vermoeidheid, grenzeloze boosheid, soms verdriet, grote behoefte aan troost, aandacht, luisterende oren, liefde en warmte zou laten zien. Dan wendt iedereen zich van mij af en heb ik afgedaan en raak ik uit verbinding. Wat vervolgens ware doodsangsten veroorzaakt en ook strijdgevoelens van: 'ik ben wel iets waard'. Gevoelens die voor de buitenstaander totaal onbegrijpelijk zijn.

Dus vandaar deze blog. Want zoals in bijgaande quote staat: schaamte tiert welig in het geheim. En op die geheime plek ben ik met mezelf en mijn eigen oordeel over mezelf. Ik hoop dat niet teveel mensen deze blog lezen want ik schaam me kapot. (halfgrapje) Maar ik zet mezelf ook klem door het te bloggen.

 En dat is een andere uitspraak die steeds bij me blijft in de afgelopen tijd: door te oordelen (vooral over jezelf) verlies je jezelf (van/via Jan Bommerez.): If you stay quiet, you stay in a lot of self-judgement (hierboven Brené Brown)

Frank Furedi over 'Culture of fear'

In de de lezingenreeks 'Encyclopedie van de angst', georganiseerd door de Studium Generale van de Universiteit Utrecht kwam Frank Furedi voorbij. Deze lezing trof mij. Frank Furedi is Professor of Sociology at University of Kent en auteur van 'Politics of Fear', 'Where Have All the Intellectuals Gone?', 'Therapy Culture', 'Paranoid Parenting' and 'Culture of Fear'. Hij laat haarscherp zien hoe wezenlijk het is welke focus je hebt; ben je gericht op angst of ben je gericht op vertrouwen. Het is zelfs zo dat hij mijn overtuiging om te coachen aan het wankelen heeft gebracht. (aanvulling 9.9.2013: ik ben ook feitelijk gestopt met coaching)

Mijn interpretatie van wat hij zegt
Hij rafelt het fenomeen angst uiteen in zeven delen.
1. Angst is een autonoom fenomeen geworden. We hebben te maken met angst voor de angst
2. Angst plakt per persoon en per moment ergens anders op: varkensgriep, misbruik van kinderen, terrorisme, milieuvervuiling, vliegen door een aswolk, willekeurige mensen die een landelijke feestdag verstoren, etcetc
3. Angst wordt een resource voor politieke partijen om claims op te leggen; links op o.a. het milieu en rechts o.a. op het terrorisme
4. Taal wordt gebruikt om angst te dramatiseren, dit neemt apocalyptische vormen aan.
5. Angst bindt niet meer samen; onze grootouders hadden een gedeelde angst: economische onzekerheid, werkloosheid; onze ouders waren bang voor kernraketten en de koude oorlog; maar de huidige generatie is voor allerlei verschillende dingen bang
Angst is geprivatiseerd, stelt Furedi.
6. Meer en meer worden we geregeerd door angst en herdefiniëren we de betekenis van het 'mens zijn': je bent/lijkt als mens niet meer in staat om te dealen met het leven, je bent machteloos, wordt depressief, hebt therapie nodig, medicijnen, etc
Je bent getraumatiseerd, kunt hier niet overheen komen en je kunt hierdoor niet het leven nemen zoals het komt.
7. Voorgaande beïnvloedt het contact van mens tot mens; hoe kan je elkaar ooit vertrouwen in een cultuur van angst.

Stuk voor stuk herken ik deze zeven delen die hij voorlegt. Alleen mijn keus is om met mijn werk, mijn leven, in te zoomen op angst en veiligheid. Terwijl hij impliciet zegt dat je daarmee de cultuur van angst alleen maar versterkt. Vandaar ook mijn twijfel over het belang van coaching, mijn coaching.

(aanvulling 9.9.2013: ik ben ook feitelijk gestopt met coaching)

Angst

Dodenherdenking geeft weer een voorbeeld van de invloed van angst en een gevoeld gebrek aan veiligheid. Een relatief ongevaarlijk iemand verstoort de 2-minuten stilte, een grove schending van een landelijk ritueel waar niemand rekening mee houdt. Maar er was geen feitelijk gevaar.
De reactie die ontstond in het publiek laat zien dat angst steeds meer een autonoom fenomeen wordt; angst voor de angst. Professor Frank Ferudi vertelt in een lezingenreeks 'Encyclopedie van de angst' bij de Rijksuniversiteit Utrecht over dit fenomeen. Hij stelt hierin o.a.: "Er is niet iets waar we steeds angst voor hebben, we hebben angst en de inhoud ervan kan met de dag verschillen".

Voor mij heel herkenbaar. Ik heb in mijn leven altijd gedacht dat je een bepaalde hoeveelheid van een emotie hebt en dat je die gewoon moet uiten: boosheid, angst, blijdschap. Ik visualiseerde hier emmertjes bij, een emmertje boosheid, een emmertje angst etc. Hoe kan het anders, dacht ik, dat je boos kan zijn en ondertussen weet hoe gelukkig je eigenlijk bent, als je het rationeel bekijkt. Of hoe kan het anders dat je blij bent terwijl je weet hoeveel ellende er in de wereld is.

Ik denk dat het hartstikke belangrijk is om met het gevoelde gebrek aan veiligheid aan de slag te gaan. In individueel verband, in gezinsverband, in organisatieverband, in politiek verband, overal in welk verband dan ook. Want steeds meer wordt angst leidend voor te nemen beslissingen: Mag je dochter in haar eentje 's avonds door de stad fietsen, mag je zoon de kroeg in met een groep vrienden, stap je in het vliegtuig als er een groep donkere jonge mannen meereist, welke bank vertrouw je je geld toe (veel banken investeren in zaken die verre van duurzaam zijn), koop je nog bij de Action (wetend hoe milieubelastend al die rommeltjes zijn), vertel je je leidinggevende dat je denkt dat je hoogsensitief bent, ga je abseilen als anderen je moeten zekeren, steeds meer mensen gaan stemmen op de PVV omdat ze denken dat de wereld om hen heen veiliger wordt, en zo kan ik te hooi en te gras nog een hele lijst maken.

Volgens mij is angst, individueel en/of collectief, een fenomeen wat knaagt aan onze samenleving. En wat in grote mate het samen leven beïnvloedt. En pas als angst wordt gezien en onderkend door individuen, werkgevers, belangenbehartigers, zorgverleners, politici, etcetc, kan er wezenlijk iets veranderen. En pas als er gezocht wordt naar maatregelen die leiden naar een samen leven in vertrouwen, liefde en veiligheid voor mens en natuur. Pas dan kan er via de constructieve weg iets veranderen. Wordt de oplossing gezocht in controle en repressie dan hebben we nog grotere crises nodig om tot de constructieve oplossingen te komen. Mijn bijdrage is gericht op het onder ogen zien van de angst en zoeken naar de weg van gevoelde veiligheid.

Veiligheid en angst

Wikipedia over angst: 'Angst is een fysiologische toestand die gekenmerkt is door lichamelijke, cognitieve, emotionele en gedragscomponenten. Angst kent verschillende gradaties. Voorbeelden van mildere vormen zijn: ‘je niet op je gemak voelen’, onrust en bezorgdheid. Voorbeelden van meer extreme vormen zijn paniek, de paniekstoornis en de gegeneraliseerde angststoornis.' Sofar Wikipedia

Je veilig voelen suggereert de afwezigheid van angst. En natuurlijk weet je meteen dat dat niet reeël is. We leven in een wereld waarin er veel angstbronnen zijn waaruit geput kan worden, de kranten, media en internet zijn drie belangrijke. Maar ook in de winkel lopen en iemand loopt tegen je op en zegt niks. Of je wordt afgesneden door een auto. Of er zit een spin in je slaapkamer. Noem maar op.

Hoe verhoudt angst zich nu tot de behoefte aan veiligheid? Geen idee natuurlijk maar ik probeer middels mijn blog voor mezelf een beetje helderheid te krijgen.
Vanuit de behoefte aan veiligheid ga je verschillende acties ondernemen:
* Je gaat situaties vermijden waarin je geconfronteerd wordt met angst
* Je gaat je angstgevoelens negeren en wegdrukken; ontwikkelt ijzersterke patronen hiervoor, hoe ouder het patroon, hoe zwaarder verankerd.
* Je verdooft jezelf door heel hard te werken, te veel te drinken, teveel te eten, drugs te nemen, medicatie

Hoe jouw reactie ook is, ik weet dat dit flink wat energie kost om niet geconfronteerd te worden met je angst in de verwachting dat je je daardoor veilg voelt. En het is jammer maar helaas maar op de lange termijn gaan bovenstaande acties niet werken. Het is net een waterbed nl. Als je op de ene plek naar beneden drukt komt er op een andere plek iets naar boven. En het verband is vrijwel nooit logisch.

Wat ik o.a. heb geleerd van Jaap van der Wal, embryoloog www.embryo.nl, is dat als je twee schijnbaar tegengestelde polen tegen over elkaar zet in het lemniscaat dat geen van beide polen goed zijn maar het zit 'em in de beweging tussen de ene pool en de andere. Hij zegt: je verricht je leven, je verricht je lichaam. Een manier van denken die ik niet in zijn geheel kan bevatten maar waar ik het principe heel goed van snap.

Met betrekking tot angst en veiligheid gaat het dus niet om het bereiken van de ene of de andere 'staat' maar om de beweging die er steeds opnieuw ontstaat. En dan heeft Loesje hier nog een prachtige spreuk voor gemaakt: Leven is meervoud van lef. Je hebt elke keer weer de moed te vinden om in beweging te komen. Voorwaar geen kleinigheid vind ik.

Veiligheid en Renault

Renault doorbreekt een trend met hun nieuwe reclamecampagne. Een zin die bij mij bleef hangen na het kijken van de clip is 'veiligheid betekent mensen, en dus levens' en hun slogan 'drive the change'. Ze breken een lans voor electrische auto's in een commerciële context.

Het milieu is momenteel een bron van collectieve angst, veel mensen voelen zich onzeker over de toekomst en wat mij triggert in het filmpje van Renault is dat die angst 'gebruikt' wordt om de verkoop van hun product te promoten. Er komen beelden voorbij die in een landelijke inzamelingsactie voor een ramp prima gebruikt zouden kunnen worden.

Hoe zit dit nu met ethiek: mogen zij appelleren aan onze angst (gebrek aan veiligheid mbt toekomst) om de goeie dingen te doen (een electrische auto)?
Bij mij overheerst de irritatie over het manipuleren van mensen en over de enorme tegenstelling tussen zo'n jongen in Azië die een handkar trekt een 'geslaagde' zakenman in een cabrio met prachtig weer.