Trauma en het zenuwstelsel

Wat Johannes Schmidt ons tijdens de traumatraining (2006 – 2007) al meegaf was het verband tussen trauma en het autonome zenuwstelsel. Maar dit kon ik destijds niet in de volle omvang vatten. Ondertussen is hier al weer veel meer over bekend: de Polyvagaaltheorie van Stephen Porges. En gelukkig is Jan Bommerez weer actief met het vertolken van deze theorie. Onderstaande is geïnspireerd op twee podcasts van Jan met Thijs Lindhout en met Sanae Orchi van Wijsdom.

Eerstens brengt Jan een verschil aan tussen shocktrauma en ontwikkelingstrauma waarvan de laatste nog steeds onderbelicht is. Shocktrauma kent waarschijnlijk iedereen: er is een heftige impact in korte tijd met als gevolg angst. Ontwikkelingstrauma ontstaat ten gevolge van kleinere heftige gebeurtenissen die langere tijd aanhouden met als gevolg angstigheid. En zoals Peter Levine zegt is niet de impact zelf de oorzaak van trauma maar het effect op het zenuwstelsel. 

Okay, dat zenuwstelsel dus. Hier een beetje krakkemikkige uitleg mijnerzijds maar mogelijk aanleiding voor jou om de podcasts van Jan te luisteren of je verder te verdiepen in de polyvagaaltheorie.

Twee dingen vooraf
Je zenuwstelsel is nog niet af is als je wordt geboren. 90% van de groei van de hersenen vindt plaats in je eerste vijf levensjaren. Dit gebeurt in coregulering, meestal met de moeder. Als de moeder veiligheid kent in haar zenuwstelsel en dat ook biedt dan leert het kind veiligheid herkennen. En als je dit als kind dus niet krijgt dan word je zenuwstelsel ingesteld op gevaar.

Waar Porges en de wereld van trauma zich op richt is het autonome zenuwstelsel. Het autonome zenuwstel is opgesplitst in twee delen: het sympathische deel en het parasympathische deel. Het sympathische deel zorgt in de gezonde situatie voor een staat van activiteit bij de gewone, normale dagelijkse dingen. Maar in geval van heftige triggers slaat dat sympathische deel door naar de bekende vecht of vlucht reactie. Het parasympathische deel zorgt in de gezonde situatie voor rust en ontspanning maar ten gevolge van die zelfde heftige triggers kan je via dit deel terechtkomen in de bekende freeze reactie. 

Een belangrijke term in de theorie is de nervus vagus, deze maakt deel uit van het parasympathische zenuwstelsel. Porges splits de nervus vagus op in dorsale vagus en ventrale vagus. Dorsale vagus loopt via de achterkant langs hersenstam en gaat naar hart, longen en spijsverteringsorganen. De ventrale vagus loopt langs de voorkant van de hersenstam en maakt verbinding tussen hart, oren en ogen en voorste hersenen.

De dorsale vagus stuurt dus de belangrijke organen aan maar zorgt dus in geval van triggers ook voor het stilleggen van die organen. De ventrale vagus zorgt ervoor dat je niet voortdurend in een stressstaat bent en regelt een ontspannen staat waarin je kunt waarnemen en redeneren; het sociale betrokkenheidssysteem. De ventrale staat stelt je primaire reactie uit omdat je een goede verbinding hebt met je voorste hersenen (overzicht) waardoor je in verbinding kunt blijven in de relatie. 

Porges stelt dat er drie staten zijn: de dorsale (freeze), de sympathische (fight/flight) en de ventrale (sociaal betrokken). Het is ook in deze volgorde dat de effecten zich voordoen, heen en weer. Dit noemt hij de hiërarchie. 

Wat nogal technisch is maar toch nuttige informatie is dat de dorsale vagus geen myeline heeft, wat een soort van smeermiddel is en zorgt voor een snelle verbinding terwijl de ventrale vagus dit wel heeft daarom wordt dit ook wel de slimme vagus genoemd. En hier komt dus een deel van het probleem: als die ventrale vagus niet goed ontwikkeld is in je vroege jaren dan heb je kans dat de dorsale staat minder snel wordt gecorrigeerd door de ventrale staat. 

Heling en herstel van het zelfregulerende vermogen van dit ventrale stelsel is zeker mogelijk maar krijg je niet door het inzicht, hoewel dat zeker helpend is, maar door ervaring en bewust oefenen. Zenuwstelsel begrijpt energie. Jan zegt hierover dat je je zenuwstelsel kunt transformeren door training en herhaling waardoor neurologisch iets verandert. Hij vertelt over een zenmeester die zei: Je moet niet streven naar verlichting maar van al je opinies afkomen. Jezelf dus de gedachte aanleren: “Okay daar komt een oordeel en nu ga ik even blijven waarnemen” dat is training van je manier van communiceren én van je zenuwstelsel. Op deze manier leer je je oordeel uit te stellen, je oordeelt sowieso maar je kunt het uitstellen. Je leert om de reactietijd tussen stimulus en respons te vergroten (Stephen Covey/Victor Frankl)

Mocht je nu meer willen leren en oefenen met gerichte informatie en trainingsmateriaal dan heeft Jan Bommerez een prachtige online-training die je hier kunt vinden. Let wel even op dat je onder de genoemde podcasts bovenin er een kortingscode te vinden is. 

Door jouw struikelen heel jij de wereld.

Eén van de heerlijke hapjes
 die Welmoed van Loft maakte voor mijn feest

In het voorjaar 2023 gaf ik een feest als een soort ritueel voor het einde van een periode in mijn leven. Afgerond vijftien jaar had ik van alles georganiseerd aan moedige ontmoetingen in allerlei vorm en maat. Ik ontdekte dat ik daarmee een vorm had gecreëerd voor mijn overlevingspatroon om beschouwend in de wereld te staan. Omdat ik een actieve keuze wilde maken om minder te gaan beschouwen en meer te gaan deelnemen had ik het nodig om te stoppen met wat ik dus lang en succesvol had gedaan maar wat me ook vasthield in dat patroon. 

Taraaaa mooi inzicht, goede ontwikkeling zou je zo zeggen. Maar ja, wat nu?
Oppassen op de kleinkinderen en deelnemen aan hun leven is zéker een waardevolle activiteit. Maar er is meer, stel dat ik nog 30 jaar te leven heb dan is er nog van alles te doen. Olivier Winants, op Linkedin erg actief met prachtige teksten rondom trauma, relaties en heling, inspireerde me. 

Het pad verliezen is deel van het pad
Wat is het pad wat voor me ligt en hoe geef ik vorm aan dat wat zich nog via mij wil manifesteren. Turn your personal mess in your message, zegt Olivier. Afgelopen halfjaar heb ik een aantal initiatieven gelanceerd die een zachte dood stierven door gebrek aan belangstelling. En dat is informatie, kennelijk kwamen die initiatieven niet uit de goeie bron.
Vandaar dat ik nu experimenteer met de uitspraak van Olivier: ‘Als je echt waarheid gaat spreken trek je je tribe aan.’ 

bospad naar het Pärt-centre in Laulasmaa, Estland

In deze zin staan twee termen waar ik, al schrijvend, over na wil denken en dat zijn: waarheid en tribe. Wat is nu mijn waarheid eigenlijk? En hoe ziet een tribe, mijn tribe er eigenlijk uit? 

Waarheid
Wat waar is in jou, is kwetsbaarheid, zegt Olivier; als je dit in jezelf naar boven laat komen dan heb je echte verbinding met de pijn. Helen is die pijn voelen en daar liefde aan toevoegen. 

Wat ik heb ontdekt rondom mijn waarheid is dat ik van jongsaf aan een ingebakken afkeer van hiërarchie heb. Dat iemand zich ‘de baas’ voelt, zegt mij weinig. En ik heb ontdekt dat er in mijn celgeheugen allerlei herinneringen liggen opgeslagen rondom fysiek geweld, onderdrukking en een doodsveroordeling waar het gaat om de macht van het woord. Dit noem ik mijn witchwound. Met terugwerkende kracht, met dit soort inzichten begrijp ik nu ook dat er onder mijn handen, grotendeels onbewust gestuurd, een groot vrouwennetwerk ontstond waar ik als thema aan meegaf: ‘Het versterken van de vrouwelijke energie’. En vandaar ook dat mijn waarheid is dat ik mijn energie nog steeds wil besteden aan het versterken van vrouwelijke energie, die van mij én die van anderen. 

Daarnaast ben ik, net als Olivier, bullshitmoe en heb ik nul zin in oppervlakkig gepraat. Natuurlijk snap ik wel dat het zo nu en dan fijn is om over het weer, kleding, bloemen of noem nog es te hebben. Maar mijn energie gaat stromen van een gesprek waarin het hart open gaat en de pijn gezien mag worden. 

Tribe
De tweede term tribe, elkaar durven nodig hebben, vraagt ook om verheldering. Zelfontwikkeling  en zelfredzaamheid bestaat niet, aldus Olivier. Helen kan alleen in relatie, het universum is relationeel. Hij gaat hierin zover dat hij één-op-één werk liever niet meer doet omdat het onethisch voelt: ‘Je bent een collectief verval aan het reduceren tot een individueel probleem’. 

Als je de ander werkelijk ontmoet dan komt de overleving eerst naar boven. Dit is, in zijn woorden, een gevolg van het feit dat je verliefd hebt moeten worden op de pijn van je moeder. Jouw leven als pasgeborene en jong kind is letterlijk afhankelijk van je moeder en uiteraard ook je vader maar toch in eerste instantie je moeder. Als het met haar niet goed gaat dan is er een existentieel probleem, het voelt voor het kind letterlijk als een kwestie van leven en dood. Die angst wordt een imprint voor de rest van ons leven. En hier ontstaat trauma, Peter Levine zegt hierover: ‘niet de gebeurtenis maar wat de gebeurtenis met je zenuwstelsel heeft gedaan geeft trauma. Je hebt de reactie niet uit kunnen leven, bv vechten/vluchten kon niet uitgeleefd worden.’

En als dat jonge kind kan je dus niet kiezen of je blijft of gaat. Je móet dus wel verliefd worden op die pijn van je moeder. Wat een bijzondere formulering kiest Olivier hier. Maar ik kan dit navoelen.
En in mijn wereld voelt het veilig als ik zorg. Maar dat is dus wat ik heb moeten doen als dat hele jonge kind. Ergens in een andere blog omschrijf ik mijn overlevingsmechanisme als volgt: “ik moet zorgen, anders vallen er doden”. En doordat je verliefd hebt moeten worden op die pijn van je moeder is liefde daarmee, by definition,  onbetrouwbaar geworden want die gaat (ging!) samen met pijn. 

Heling vraagt dus om die pijn onder ogen te komen en hier liefde aan toe te voegen. En de pijn voelen geeft ontspanning omdat je je weerstand mag opgeven. Als je verliefd kunt worden op je eigen pijn dan stopt het lijden en wordt elke binding verbroken en waar binding wordt verbroken kan vérbinding ontstaan.

Hij wil, en ik met hem, plekken gaan herstellen, een stam/tribe, waar je volledig je waarheid kan spreken, waar je aangenomen wordt en diepe verbinding kunt voelen.
En dat vraagt in mijn optiek om moedige ontmoetingen en elke keer opnieuw je bewust worden van je lijf, er goed voor zorgen en actief je zenuwstelsel reguleren. Daarover schrijf ik in de volgende blog, geïnspireerd door Jan Bommerez. 

Ontdek de vierde vrouwelijke traumarespons 'Tend and befriend'

 

Oil on canvas
Theresa Hunt

 Waar ik nu echt van hou

Ik kwam een inspirerende post tegen van Danielle Braun op Linkedin. Over een belangrijke en onbekende reactie op trauma, tw 'tend and befriend'. Ze had hierbij een pagina uit een boek geplaatst waarin dit inzicht van Shelley E. Taylor wordt beschreven. Die pagina bewaarde ik maar ik wist later niet meer waar ik het was tegengekomen. En ik wilde wel graag weten uit welk boek het kwam. Omdat ik er meer van wilde weten ging ik rondvragen of iemand het wist. Vervolgens zelf dieper gaan graven en wat blijkt: het komt uit het boek “Samenlevingen in balans” van Marja de Vries. Ook schrijfster van “De hele olifant in beeld, de universele wetten”.

En dat is dus waar ik op ‘aanga’ want ik heb in 2007 een workshop met Marja de Vries georganiseerd over het boek de hele olifant. Mijn opstartperiode van organiseren en haar opstartperiode van het geven van lezingen. Ik kan daar helemaal enthousiast van worden. Er zijn lijntjes in de wereld tussen mensen die bezig zijn met het werken aan een positieve, constructieve samenleving. Het geeft mij vertrouwen dus eigenlijk. 

Marja de Vries

En waarom ging ik nu aan op dat tend and befriend?

Omdat er een aantal dingen in samenkomt dat voor mij van waarde is in mijn persoonlijke leven. 

Ten eerste ben ik geboren met een gebrek aan gevoel voor hiërarchie. Deels te herkennen in de cultuur, familie en achtergrond van de plek waar ik ben geboren, te weten de Friese wouden. Dit is een deel van Friesland wat zich middels grote strijdbaarheid heeft ontworsteld aan diepe armoede. Uitspraken als ‘wat zou jij mij nou vertellen’ en ‘zal ik zelf wel even bepalen’ zijn daar onderdeel van de dagelijkse gesprekken.
Maar uit mijn geboortehoroscoop en uit mijn hologenetisch profiel van Gene Keys blijkt dat ik ook daadwerkelijk een taak in het leven heb, en ook voel om het bestaande hiërarchische patroon te doorbreken. 

Ten tweede wat uiteraard samenhangt met het eerste is dat ‘de macht’ vaak in handen ligt van ‘de man’ én ik realiseer me steeds meer dat ik ben opgeleid in het traumawerk en het systemisch werk door mannen. Begrijp me goed dat ik heus wel weet dat dit een zwart-wit redenering is maar de nuancering volgt vanzelf. 

Ten derde heb ik in mijn jonge jaren een overlevingspatroon ontwikkeld, ten gevolge van een enigszins emotioneel afwezige moeder, waarin ik me heb geïdentificeerd met mijn vader en het mannelijke. In deze actiegerichte, daadkrachtige modus ben ik een heel eind gekomen. Totdat ik erachter kwam dat er een helft (opnieuw zwart-wit geredeneerd) van mij, de vrouwelijke helft, onderbelicht was. 

En als laatste voel ik de motivatie om in samenhang met de verkiezingsuitslagen, ontstaan door jaren hieraan voorafgaand, mijn steentje bij te dragen aan het opzoeken van elkaar in plaats van te vechten of te vluchten (te polariseren maw). Want dat we met ons allen in zwaar weer zitten lijkt me duidelijk. 

In deze context ging er een lichtje aan. Want ik denk dat het los van mijn individuele, microverhaal zo is dat we leven in een patriarchale samenleving. Nog steeds. Een samenleving gebouwd op eeuwen van vrouwenonderdrukking waaruit we nog lang niet bevrijd zijn. Susan Smit schetst in haar boeken en manifesten deze onderdrukking aan de hand van de term ‘heks’. 

En daar past bij dat die traumareactie van tend en befriend is ondergesneeuwd. Ik heb er ook niks over gehoord van Peter Levine, Gabor Maté, Jan Bommerez, Joh. B. Schmidt (mijn traumatrainer) enzovoorts. Begrijp me goed, ik heb heel veel geleerd van hen en ben blij dat ze brengen wat ze brengen. Maar het verhaal is niet volledig.

Wat is nu, in mijn kort om de hoek vertaling, de tend and befriend respons.

Tending: zorgen, bijstaan, ondersteunen, bemoederen.
Befriending: krachten bundelen, naar elkaar op zoek gaan, aansluiten bij vrienden. 

De bekende reacties op trauma, die je in alle boeken en artikelen, tegenkomt zijn fight, flight en freeze. Maar vechten of vluchten is slechts een deel van een groter geheel, volgens Shelley Taylor, Ph.D., hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Californië, Los Angeles, en haar collega's. Tend and befriend wil zoveel zeggen dat je als reactie op heftige gebeurtenissen met grote impact óók kunt reageren door te beschermen en te koesteren en verbinding te zoeken. Taylor stelt verder dat de (zoals op zoveel gebieden van de wetenschap) stressstudies in het verleden zelden vrouwen betroffen. Terwijl vrouwen hormonaal anders in elkaar zitten en een ander fysiek hebben dan mannen en vaak ook kinderen of anderen hebben die van hen afhankelijk zijn. En dit maakt dat vechten of vluchten vaak minder succesvol uitpakt voor vrouwen. Zij stelt in haar onderzoek dat vrouwen eerder netwerken vormen wat hen de mogelijkheid geeft de krachten te bundelen in geval van problemen. Het team van Taylor constateert dat vriendschap sluiten 'het belangrijkste genderverschil is in de gedragsreacties van volwassenen op stress'.

Shelley E. Taylor

Uitleg over hormonen en het autonome zenuwstelsel

Onder regie van je sympathische zenuwstelsel en je hormoonhuishouding komt er bij stress een complex chemisch proces op gang. De eerste reactie is voor mannen en vrouwen hetzelfde. Je lichaam wordt in opperste staat van paraatheid gebracht en er komt een waterval aan hormonen vrij. Dat geeft een gevoel van opwinding, je bent alert en klaar voor de aanval. Met name de hormonen adrenaline en cortisol zorgen hiervoor. Vervolgens komt er bij vrouwen direct een kalmerend proces op gang, waarbij het hormoon oxytocine een belangrijke rol speelt. Bij stress stijgt bij vrouwen de oxytocinespiegel. Dit zorgt voor verdoving en ontspanning. Hierdoor vermindert je angst en neemt de activiteit van het sympathische zenuwstelsel af. Met deze kettingreactie wordt vervolgens je fight-flight-reactie onderdrukt. Dit is de biologische basis voor het tend-and-befriend-gedrag.

Oxytocine zorgt er dus voor dat de sympathische reactie kalmeert. Oxytocine wordt ook wel het knuffelhormoon genoemd. Het niveau stijgt als je knuffelt, aait of gestreeld wordt. Onder invloed van dit hormoon ga je je socialer, liefdevoller en zorgzamer gedragen en je krijgt meer vertrouwen in anderen. De relatie tussen oxytocine en stressreductie is bij vrouwen inmiddels duidelijk aangetoond.

De troost van een boek en de relatie met de schrijver. Een driedaagse workshop.

 

Drie dagen, 12 april, 17 mei en 14 juni waarop we één van onderstaande drie boeken als inspiratiebron nemen. Met de idee je te inspireren en zo nodig te troosten, dagen waarin je misschien een relatie aan wilt gaan met deze schrijvers. En mogelijk ook met de andere deelnemers van deze workshop. 

De context waarin we aan de slag gaan bevat dus elementen als gedichten, toelichting mijnerzijds van de boeken, delen wie je bent en waar je staat in het leven. En ik zal je op een creatieve manier uitnodigen te werken met het gedachtegoed van deze schrijvers. 

Tijdens of na afloop, even kijken wat het handigste is, krijg je van mij een soort van naslagwerk met teksten en beelden. En uiteraard kan dit naslagwerk ook nog groeien en ontwikkelen door de inbreng van de deelnemers. 

Na vijftien jaar organiseren voor anderen ga ik nu zelf aan de slag. Ik vind het soms wel wat kouwelijk in de wereld om me heen en kies de route om dan zelf vuurtje te gaan stoken (Horace Traubel). Ik blogde over het minder beschouwen en meer deelnemen. En waar kan dat beter over gaan dan zaken die me na aan het hart liggen.

Ten eerste zijn dat altijd boeken.
En ten tweede zijn dat altijd relaties.

Connie Palmen zegt hierover in haar laatste boek ‘Voornamelijk vrouwen’ dat ze in gesprek gaat met de schrijvers, een relatie aangaat in feite. En zo sprak mijn vader, van wie ik de liefde voor boeken heb meegekregen, er ook over. Hij kwam de laatste vijftien jaar van zijn leven bijna niet meer uit huis maar ging op visite bij schrijvers, voerde gesprekken met ze en reisde met ze mee vanuit zijn comfortabele stoel, in de buurt bij mijn moeder. 

Deze liefde wil ik delen met jou. We leven in een wereld waarin het lijkt dat mensen leven vanuit tekort. Maar door liefde te delen ontstaat er alleen maar meer. En dat lijkt mij wel wat.

Ik heb drie ‘lijf’boeken: Consolations van David Whyte, Belonging van Toko-pa Turner en sinds kort dus Voornamelijk vrouwen van Connie Palmen. 

Consolations

Er is een periode in mijn leven geweest van verlies. Mijn vanzelfsprekende, leuke werk ben ik verloren. Mijn moeder, mijn zus, mijn vader en mijn broer (in die volgorde) ben ik verloren. Katten en een hond. Gezondheid van mezelf en van mijn kinderen. Ingrijpende, levensveranderende dingen. Ik las vanochtend nog dat Coen Verbraak een boek schreef Nooit meer dezelfde. En zo is het. Je wordt nooit meer dezelfde. En dat is hoe dan ook zo dat als je leeft dat je vooruit leeft en je leven dus ook voortdurend veranderd. Dat is in feite gewoon het leven. Consolations van Whyte en jaren van maandelijkse online lezingen, in combinatie met zijn poëzie (hij noemt zichzelf dichter) heeft me hier enorm in getroost en geïnspireerd. Voordat de corona uitbrak had ik contact met hem met de uitnodiging naar Nederland te komen, gezien zijn en mijn ontwikkeling komt dat er niet meer van. 

Belonging

Bijna als vanzelf komt dan de existentiële vraag voorbij waar hoor ik bij. Belonging van Toko-pa Turner was hier weer enorm helpend bij. Turner is een Jungiaanse therapeut en haar boek gaat dan ook over het ongemanifesteerde. Je schaduwkant die niet wordt belicht maar wel bij je hoort. Ze schreef haar boek voor de rebellen en de buitenbeentjes, die zich niet thuis voelen, niet gekend en niet begrepen. Termen als de doodmoeder, valse verbondenheid en pijn als heilige bondgenoot. Haar invalshoek is dat als je je buitengesloten voelt, je te maken krijgt met delen van onszelf die we buitengesloten hebben. Ze heeft het over waardigheid, jezelf waardig voelen, dit vond ik zo mooie taal in relatie tot eigenwaarde, het relativeert in mijn ogen. Als je je waardig wilt gedragen dan werk je in feite aan je eigenwaarde. Klinkt simpel maar is het niet. En nog zo een: woede. Ze zegt hierover dat woede essentieel is voor verbondenheid. Met de prachtige zin van Maya Angelou: Verbittering is als kanker, het eet zijn gastvrouw op. Maar woede is als een vuur, het brandt alles schoon. Met andere woorden, gezonde woede is van belang. En een laatste nog: verlangen is als een impuls van de ziel die zegt, het is tijd om naar huis te gaan. 

Vrouwelijke en mannelijke energie

Sinds het verlies van mijn werk kwam er een proces in mij op gang van het herstel van de balans in vrouwelijke en mannelijke energie. De mannelijke energie was bij mij goed op orde, door persoonlijk proceswerk kreeg ik dat helder en dat de vrouwelijke energie was ondergesneeuwd. Op een organische, vaak ook onbewuste manier ging ik dat tekort opvullen. Wel reden waarom mijn activiteiten zich toch voornamelijk richten op het versterken van de vrouwelijke energie. En uiteraard gaat het dus niet om mannen of vrouwen want beide hebben beide soorten energie in zich. Maar we leven nog steeds in een masculiene wereld in mijn ogen.

Het versterken van de vrouwelijke energie definieer ik het liefst met de woorden van Toko-pa. Het vrouwelijke waardeert de intelligentie van onze gevoelens; erkent de noodzaak van overgangsriten; leert je de kracht van luisteren en gezien worden; erkent belang van intuïtie en dromen; is gevoeligheid en kwetsbaarheid en als laatste maar zeker niet het minst belangrijk eert ze de wijsheid van het lichaam.

Voornamelijk vrouwen

En zo kom ik op diezelfde organische manier vanzelf terecht bij dit boek. Hoewel Connie Palmen wars is van innerlijk werk en persoonlijke ontwikkeling schrijft ze prachtig over de schrijfsters uit de vorige eeuw, licht een eigenschap toe uit hun werk en refereert dat aan zichzelf. Op bladzij 1, hoofdstuk Virginia Woolf met als eigenschap Autonoom beschrijft ze bijvoorbeeld dat ‘een vrouw een eigen kamer, geld en ledigheid nodig heeft. En pas als aan deze voorwaarden is voldaan kan een vrouw het vermogen ontwikkelen zelfstandig te denken, er eigen ideeën op na te houden en dat ontzaglijke, autonome werk te verrichten dat het schrijven is.’ En verderop: ‘Nog steeds doe ik de deur op slot, sluit anderen buiten en ik heb nog steeds veel geheimen en weinig vertrouwelingen. Ik wilde erbij zijn en ook niet. Ik zou niet nadenken en schrijven als ik geen problemen op moest lossen’. 

Nou, dan heb je me, super herkenbaar, die dans tussen in de wereld willen zijn en blijven en je willen terugtrekken. Van Palmen zelf begrijp ik dat ze weinig visite krijgt en veel in huis blijft. Op een bepaalde manier roept dat bij mij het verlangen op dat ook te willen. 

In dit boek schrijft ze over 11 schrijfsters en 1 schrijver als Joan Didion, Janet Malcolm en Patricia Highsmith; met eigenschappen als waarachtig, vermetel, meedogenloos etc en legt ze verbindingen naar zichzelf. Prachtig!

Data: vrijdag 12 april, vrijdag 17 mei en vrijdag 14 juni (van ca tien uur tot vijf uur)
Locatie: afhankelijk van het aantal aanmeldingen
Kosten: € 225,- (incl koffie/thee en lunch)
Aanmelding via mijn email

Deelnemen

Ik werd geboren

Ik werd geboren

en iemand kwam aansjokken, zette een ladder

tegen mij aan en klom naar boven

met op zijn rug mijn ziel en mijn gedachten.

Het begon te regenen

en hij sprong naar beneden, holde weg

om te schuilen, riep nog over zijn schouder:

'Wees gelukkig! Wees maar gelukkig!'

De zon verscheen,

maar er klom niemand meer naar boven.

Niemand legde uit hoe ik mijn gedachten

moest gebruiken,

niemand bracht schaduw,

niemand haalde de ladder weg,

niemand zei dat er niemand meer zou komen.

uit: 'Daar zijn woorden voor', 2005.

Toon Tellegen

De zijlijn. Daar stond ik vaak. Wachtend. Tot er iemand zou komen die me zag, die me zou zeggen wat te doen. Het trof me in een foto van mijn gezin van herkomst: het centrum van de foto, de mensen die als een eerste schil rondom dat centrum zitten, mijn zussen als een de tweede schil en ik sta een beetje weggemoffeld in een hoek met een gezicht wat boekdelen spreekt. Zo is er in mijn leven altijd iets geweest wat belangrijker was dan mij, mijn zelf. Er was altijd een centrum wat de aandacht trok. 

In de terminologie van Jung heeft mijn schaduw, deze onzichtbare sturing me tot hier gebracht. Je wordt geboren in onschuld, naast mijn bed staat een foto van mezelf (zie hieronder) dat ik een week of wat ben om me aan die staat van zijn te herinneren. Vervolgens moet je op reis in de tijd, Joseph Campbell schreef hier het boek 'De reis van de held' over, een archetypische benadering van een mensenleven. En uiteindelijk maak je een soort van keuze om weer te leven vanuit die onschuld of anders geformuleerd werkelijk vanuit jezelf, met een open blik vol liefde.  

Een groot geluk is dat ik ook een groot innerlijk weten heb en had. Soms maakte ik volstrekt onbewust keuzes maar dan wist ik wel zeker dat ik dat ging doen. Een ander groot geluk is dat ik goed in contact sta met mijn woede. Dat geeft power, energie, vuur om steeds toch weer de wereld in te stappen, in beeld te stappen, met alle gestruggel van dien, but hey, altijd beter dan ongezien aan de zijlijn.

Het eerste deel van mijn reis had een aantal superherkenbare ingrediënten: partner vinden, kinderen krijgen, carrière maken. Voor het gemak deed ik dit min of meer tegelijk. Ik vond mijn lief, binnen twee jaar kregen we kinderen, gingen we verhuizen en ondertussen maakte ik ook carrière. Op dat moment zag ik daar geen probleem in. Achteraf denk ik dat dat iets te veel van mijn lijf heeft gevraagd. Dat lijf maakte zich natuurlijk op enig moment wel kenbaar met oa tot gevolg dat ik een jaar sabbatical nam. Hiermee was het nog niet gedaan want vanuit mijn innerlijk weten had ik met het werk een koers die niet strookte met die van mijn directeur. Na een intensief traject waarbij ik met hem op één lijn probeerde te komen, wist ik: ik vertrek. Zo geweten, zo gedaan. Ook hier zag ik in feite niet echt een probleem. Wel wist ik eigenlijk meteen zeker dat ik niet meer in de wereld van macht en belangen wilde opereren. Mijn ego wilde dit toen nog zo formuleren: ik wilde dat niet. Nu zie ik dat ik het niet kon.

Er lag een ander pad voor me. Het eerste wat ik deed na mijn ontslag was een bijeenkomst organiseren en nog één en nog één waarop er een vrouwennetwerk ontstond, met de intentie van het versterken van de vrouwelijke energie. En zo kwamen er allerlei mensen op mijn pad waar ik van wilde leren en zo organiseerde ik nog meer en vaker. Zette een nieuwsbrief op met een mailinglijst die ik 'het hart open' noemde. Wat ik ontwikkelde was een geformaliseerde plek aan de zijlijn. Ook tijdens de moedige gesprekken die ik voerde zat ik eigenlijk aan de zijlijn omdat ik de deelnemers middels een context en vragen uitnodigde zich te laten zien en anderen te ontmoeten maar zelf, mijn werkelijke zelf bleef buiten beeld.

Uiteindelijk kreeg ik in de gaten dat mijn eigen vrouwelijke energie versterking nodig had en dat ik zelf met een open hart wilde leven. Ik kreeg belangrijke lessen over hoe ik mijn leven heb aangetroffen. Hoe het doorwerkt dat ik terechtkwam bij deze ouders. Ik dichtte erover. En dat het persoonlijk proceswerk vraagt om vrijer te worden, minder gestuurd door mijn schaduw en meer vanuit bewustzijn. 

Ik snap nu dat ik, schaduwgestuurd, heel goed ben geworden in het organiseren en het vormen van netwerken. Vaak krijg ik hier ook complimenten over. Maar ik snap nu ook dat dat past bij mijn plek op de zijlijn.

Verwekt 

Viriel

dat was heit zeker

Ontvangen

dat kon mem goed

of was het ondergaan

Waar was ze zelf gebleven

Waar opende ze zich voor

Wat wilde ze ontvangen

Stevigheid, verankering

Of toch nieuw leven

Vermoeid kijkt ze in de camera

ik drink haar voeding

Is ze blij, of ben ik een volgende gebeurtenis

Haar levenskracht, haar levenslust

een vraag, een gat

Direct nadat jouw eicel

de spermacel van heit

toeliet

heb ik het begrepen

jij hebt ál mijn levenslust nodig

Mijn liefde is groter dan mijzelf

Ik geef je heel mijn hart

en onderga het leven

Jeltine Minzinga Zijlstra

7 juli 2021

Maar ik mag mijn hart terugvragen, ik heb het zelf nodig. En ik buig voor mezelf, dat ik er nog ben. En langzaam maar zeker kom ik eraan toe dat ik mezelf mag zien. Allemaal zinnen die ik bij de paarden van Petra Veenstra heb meegekregen. Hieronder mijn startscherm van de telefoon als reminder. 

En wat ik nu dus weet vanuit bewustwording gecombineerd met mijn innerlijke weten is dat ik ga deelnemen. Hoewel ik verder geen idee heb wat dat in concreto betekent, wat de vorm daarvan gaat zijn. Maar wat ik wel weet is dat ik daartoe heb te stoppen met het organiseren van bijeenkomsten, gesprekken, versturen van nieuwsbrieven, schrijven van blogs en het opzetten van netwerken. Ik heb dit de afgelopen 17 jaar gedaan met ontzettend veel plezier en ik heb onvoorstelbaar veel geleerd van alle mensen die ik in deze periode heb mogen tegenkomen. 

Maar het was wel echt op mijn eigen houtje dus als ik een afscheidsfeestje wil zal ik het zelf moeten organiseren. Eerst vond ik dat een gek idee. Maar ik was op een verjaardagsfeest van een vriendin, op Schiermonnikoog, waar een verhalenvertelster, begeleid door piano, optrad. Prachtig vond ik het! En eigenlijk wist ik meteen: dit zou ik heel leuk vinden voor een afscheid, mijn afscheid. Dus je snapt het al: ik organiseer nog één keer. Ik heb deze twee vrouwen gevraagd of ze een verhaal willen vertellen rondom een bepaalde mythe. Voor mijn eigen feestje, ik hang wat digitale slingers op en ik regel het onmisbare kopje koffie erbij. Uiteraard in Loft bij Welmoed Kuiper. Veel van de bijeenkomsten organiseerde ik bij haar, vanaf het moment dat je nog over planken naar de wc moest omdat ze de kerk aan het verbouwen was. 

PS: vanuit dezelfde bron van innerlijk weten gecombineerd met mijn grote aversie tegen de wereld van macht en belangen ben ik definitief van Twitter (Elon Musk) en van Facebook (Zuckerberg). En praktisch gezien heb ik het nu ook niet meer nodig voor werving. Maar het voelt echt prima! Eigenlijk een soort van lekker, bevrijd. 

Hoe heb je het leven aangetroffen?

 Opstelling met paarden

Hoe heb je het leven aangetroffen en wat heb je hierdoor laten liggen.?
Onder begeleiding van Petra Veenstra en Esther Witsiers en in het veld met hun paarden kan je met deze twee vragen aan de slag.
Ik heb met hen een dag georganiseerd waarvoor je je nog kunt aanmelden.

Locatie: Langedijke
Kosten: € 160,- incl koffie/thee en lunch
Datum: 10 november 2022
Tijd: Inloop 9.30 uur, start 10.00 uur tot ongeveer 16.00 uur

Stuur me een berichtje als je meer info wilt of mee wil doen. 

Mij mag niks gebeuren: over loyaliteit aan mijn moeder

Hoe heb ik het leven aangetroffen

Mijn grootmoeder had van haar derde kind en hele zware bevalling waarna zij de waarschuwing kreeg om geen risico's te nemen en niet opnieuw zwanger te worden. Ze werd tóch opnieuw zwanger van mijn moeder die in 1935 is geboren. Mijn moeder is hierdoor als het ware gemarineerd in angst, doodsangst. De boodschap die zij zo meekreeg was: 'ik ben gevaar' met als gevolg dat mijn leven doordrenkt is geweest van angst en zoeken naar veiligheid. 

In mijn laatste opstelling met paarden eind augustus, werd mij duidelijk dat vanuit loyaliteit, zorg voor en trouw aan mijn moeder ik als levensmotto aantrof: 'Mij mag niks gebeuren'. Voorheen formuleerde ik mijn overlevingspatroon als volgt: 'ik móet zorgen anders vallen er doden'. Maar door deze laatste opstelling krijgt dit een andere wending. Waar het 'moeten zorgen' voelde als een opduwende motor in mijn rug, buiten mezelf zeg maar, voelt 'mij mag niks gebeuren' als meer ín mijn lijf, geïncarneerd en meer van mezelf. 

De hoge staat van alertheid die mijn leven kenmerkt, lijkt hierdoor plotseling logisch. Ik ben altijd alert geweest op gevaar en risico. En ik heb daar voortdurend op geanticipeerd. Rigoureuze beslissingen die ik in mijn leven heb genomen snap ik nu ineens ook beter. In sommige situaties was het anders gewoon niet te doen. 

En ja, natuurlijk kan mij iets gebeuren. Niet voor niks zegt 'Loesje': Leven is het meervoud van lef. In de kasteelmetafoor van John Welwood wordt het heel mooi uitgelegd. Met een start in het leven dat mij niks mag gebeuren heb ik heel wat deuren al bij voorbaat gesloten. Maar gelukkig geeft bewustwording de mogelijkheid om daarmee aan de slag. Om deuren weer te openen had ik wel één en ander onder ogen te zien en aan te gaan. In feite 'het beest recht in de bek kijken' zoals René Gude zei.

En dat heb ik oa vorig jaar gedaan bij Petra Veenstra en haar paarden. Ik heb bij haar het traject 'Simplify your life' gedaan. Er hangt een overzichtsmindmap van deze sessies op de deur van mijn werkplek om mezelf te helpen het te her-inneren. Dit proces van een dik half jaar voelt werkelijk als een kwantumsprong. Ik zit in mijn next level. met stapstenen als vrouw zijn, een goede voorouder zijn en 'still possible' in een nieuwe marinade van vertrouwen, vriendelijkheid en respect. 

Wat heb ik hierdoor laten liggen

De aanleiding voor bovengenoemde opstelling was een bijzondere. Voor de zomer organiseerde ik een dag samen met Petra en haar collega-opsteller Esther Witsiers van Noordpunt. Mijn verwachting was dat na het versturen van mijn nieuwsbrief deze dag direct vol zou stromen. Dat was niet het geval. Ten eerste denk ik dat het te maken had met het late moment in het seizoen. Maar er was kennelijk ook nog iets te onderzoeken. Wat ik mezelf bovendien realiseerde is dat ik eigenlijk alleen bijeenkomsten organiseer met mensen die ik ken en ik kende Esther nog niet. Dit, samen met feedback vanuit mijn netwerk en overleg met Petra besloten we dat het kennelijk nog iets anders vroeg en maakten we een afspraak voor een opstelling met ons drieën. 

In eerste instantie ging het in de opstelling over het effect wat mijn vaders drift op mij heeft gehad. Om dit te kunnen weerstaan heb ik op hele vroege leeftijd een deel van mezelf afgeschermd. Ik zag dit deel ook letterlijk niet en dit deel, gerepresenteerd door Esther, wilde mij ook helemaal niet zien. Uiteindelijk ging ze, dat jonge deel, er zelfs zover mogelijk vandoor. Je zou kunnen zeggen dat ik 'mijn zelf' of in ieder geval een deel ervan heb laten liggen. Dat was de prijs die ik moest betalen voor de situatie die ik heb aangetroffen, hoe ik het leven heb aangetroffen. Op een bepaalde manier heel herkenbaar ook want als mij gevraagd werd: wat wil jij, jijzelf? dan viel ik stil, kon het niet bedenken. 

Ik realiseer me meteen ook dat dit soort opstellingen aansluiten bij de discussie rondom de zomergast Bessel van der Kolk. Schrijver van het boek The body keeps the score. Hij zegt, en langzamerhand steeds meer mensen met hem, dat trauma opgeslagen wordt in het lichaam. Dat je dat dus ook niet via praten en cognitie op kunt lossen. En als het gaat over hele jonge delen van jouzelf dan is er überhaupt geen herinnering, behalve de lichamelijke. En dat is wat ik heb ervaren als ik in het veld ben met de paarden, die lichamelijke reactie, de resonantie met dat zich voordoet. In die zin heb ik dus te vertrouwen op mijn eigen lichaam. Want resoneert je lijf niet dan is datgene wat zich voordoet of wat aangedragen wordt, niet of nog niet voor jou.  Er is dus niemand die je iets 'aanpraat' (Volkskrant) maar je wordt gefaciliteerd bij heling en je lichaam is je kompas. Voor mij werkt het dus zo dat ik in het veld met de paarden me veilig genoeg voel om dat lijf te voelen.

Omdat dit zo'n indruk op mij heeft gemaakt en mij zo heeft gefaciliteerd in mijn heling en omdat ik het  meer mensen gun om hiermee in aanraking te komen, organiseer ik samen met Petra en Esther een workshop paardencoaching waarin je individuele aandacht krijgt. Waarvan mogen de paarden je in bovengenoemde structuur liefdevol bewust maken?  

Thema van deze bijeenkomst
1 Hoe heb ik het leven aangetroffen
2 Wat heb ik hierdoor laten liggen.

Locatie: Langedijke
Kosten: € 160,- incl koffie/thee en lunch
Datum: 10 november 2022
Tijd: Inloop 9.30 uur, start 10.00 uur tot ongeveer 16.00 uur
Workshopleiders: Petra Veenstra en Esther Witsiers

Aanmelden gaat door mij een berichtje te sturen en er is een maximum van twaalf deelnemers.